Przejdź do treści

WOS · Lekcja 5

Szkoła, samorząd uczniowski i prawa ucznia

Do końca szkoły podstawowej spędzisz w szkole kilka tysięcy godzin lekcyjnych. To tu się uczysz, poznajesz przyjaciół, rozwijasz zainteresowania – ale czasem też się kłócisz, dostajesz niesprawiedliwą Twoim zdaniem ocenę albo nie zgadzasz się z jakąś zasadą. Na tej lekcji dowiesz się, po co właściwie jest szkoła, kto w niej decyduje, co może samorząd uczniowski i jakie masz prawa i obowiązki. Czy uczeń ma realny wpływ na to, jak wygląda jego szkoła?

Na tej lekcji

  • wymienisz funkcje szkoły i podasz przykłady ich realizacji w swojej szkole,
  • opiszesz organy szkoły i rolę statutu,
  • scharakteryzujesz klasę jako grupę społeczną i ocenisz, co wpływa na jej atmosferę,
  • wyjaśnisz, jak działa samorząd uczniowski i jakie ma uprawnienia,
  • wymienisz prawa i obowiązki ucznia, rozpoznasz przykłady naruszeń praw uczniów i pracowników szkoły oraz wskażesz, jak dochodzić swoich praw.

Po co jest szkoła? Funkcje szkoły

W szkole spędzasz kilka godzin dziennie przez wiele lat. Szkoła to nie tylko lekcje i oceny – to instytucja, która wypełnia wiele ważnych zadań wobec uczniów i całego społeczeństwa. Zadania te nazywamy funkcjami szkoły.

Funkcja Na czym polega Przykład
dydaktyczna (kształcąca) przekazywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności: czytania ze zrozumieniem, liczenia, myślenia, korzystania z informacji lekcje matematyki, języków obcych, WOS
wychowawcza kształtowanie postaw i wartości: odpowiedzialności, uczciwości, szacunku dla innych, postawy obywatelskiej lekcje wychowawcze, szkolne akcje charytatywne
opiekuńcza zapewnienie uczniom bezpieczeństwa i pomocy – także w trudnej sytuacji życiowej lub zdrowotnej świetlica, dyżury nauczycieli na przerwach, pomoc pedagoga i psychologa, obiady
socjalizacyjna uczenie życia w grupie, współpracy, przestrzegania zasad praca w grupach, samorząd uczniowski, wycieczki
profilaktyczna zapobieganie zagrożeniom: uzależnieniom, przemocy, cyberprzemocy spotkania ze specjalistami, programy profilaktyczne
kulturotwórcza uczestnictwo w kulturze, rozwijanie talentów i zainteresowań koła zainteresowań, chór, teatr szkolny, wyjścia do muzeum
selekcyjna (dystrybucyjna) przygotowanie do dalszej nauki i wyboru zawodu; ocenianie i egzaminy decydują o dalszej drodze edukacyjnej egzamin ósmoklasisty, doradztwo zawodowe, rekrutacja do szkół średnich

Prawo do nauki gwarantuje Konstytucja RP (art. 70): każdy ma prawo do nauki, nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa, a w szkołach publicznych jest bezpłatna. Z ustawy Prawo oświatowe wynikają dwa obowiązki: obowiązek szkolny – chodzenie do szkoły podstawowej aż do jej ukończenia (nie dłużej niż do 18 lat) – oraz obowiązek nauki – kontynuowanie nauki po szkole podstawowej do ukończenia 18 lat, np. w liceum, technikum lub szkole branżowej. Za dopilnowanie tych obowiązków odpowiadają rodzice.

Szkoła podstawowa w Polsce trwa 8 lat i kończy się obowiązkowym egzaminem ósmoklasisty. Jego wynik, obok ocen na świadectwie, decyduje o przyjęciu do szkoły ponadpodstawowej.

Pojęcia kluczowe

  • funkcje szkoły – zadania, które szkoła wypełnia wobec uczniów i społeczeństwa, np. dydaktyczna, wychowawcza, opiekuńcza
  • obowiązek szkolny – obowiązek uczęszczania do szkoły podstawowej do jej ukończenia, nie dłużej niż do 18. roku życia
  • obowiązek nauki – obowiązek kontynuowania nauki po szkole podstawowej do ukończenia 18 lat
  • statut szkoły – najważniejszy dokument szkoły, określający m.in. jej organy, zasady oceniania, prawa i obowiązki uczniów, nagrody i kary
  • rada pedagogiczna – organ szkoły złożony z dyrektora i wszystkich nauczycieli
  • rada rodziców – organ szkoły reprezentujący rodziców uczniów
  • samorząd uczniowski – wszyscy uczniowie szkoły; działa przez wybrane organy i reprezentuje uczniów wobec dyrektora, nauczycieli i rodziców
  • opiekun samorządu – nauczyciel wybrany przez uczniów do wspierania samorządu uczniowskiego
  • kurator oświaty – organ, który sprawuje nadzór pedagogiczny nad szkołami w województwie
  • kontrakt klasowy – spisane zasady, które klasa wspólnie ustala i zobowiązuje się przestrzegać

Czytaj dalej

Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.

Zobacz pakietyMam konto – zaloguj się

Źródła i stan prawny

Stan prawny i dane: wrzesień 2026.

  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., art. 70, 72.
  • Ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, m.in. art. 35 (obowiązek szkolny i obowiązek nauki), art. 68–85 (organy szkoły, samorząd uczniowski – art. 85), art. 98 (statut szkoły), art. 98a–98b (zakaz korzystania z telefonów komórkowych, miejsca ich przechowywania).
  • Ustawa z 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036) – zakaz korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych od 1 września 2026 r.
  • Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, rozdział 3a (ocenianie), art. 44n (zastrzeżenia do rocznej oceny klasyfikacyjnej).
  • Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, art. 63 (ochrona nauczyciela jak funkcjonariusza publicznego).
  • Konwencja o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r., art. 12, 16, 28, 29.
  • Rzecznik Praw Dziecka – brpd.gov.pl; Ministerstwo Edukacji Narodowej – gov.pl/web/edukacja.

Wymagania podstawy programowej (WOS, szkoła podstawowa, klasa 8): III.1, III.2, III.3.

Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.

Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.

Bezpieczne płatności online:PaynowVisaMastercardBLIK · szybkie przelewy · karty Visa, Mastercard, Maestro · Apple Pay · Google PayPodmiotem świadczącym obsługę płatności online jest mElements S.A.Regulamin · Polityka prywatności