Polski · Lekcja 22
„Oskar i pani Róża” – rozmowa o życiu i przemijaniu
Na tej lekcji
- wyjaśnisz, dlaczego książka ma formę listów do Boga i jaką funkcję pełni narrator pierwszoosobowy,
- zinterpretujesz grę w dwanaście dni jako sposób przeżycia „całego życia” i określisz jej znaczenie dla bohatera,
- scharakteryzujesz rolę pani Róży w życiu Oskara,
- określisz problematykę egzystencjalną utworu (choroba, cierpienie, przemijanie, sens życia) i poddasz ją własnej refleksji,
- odwołasz się w interpretacji do wartości uniwersalnych związanych z postawami etycznymi, społecznymi, religijnymi i narodowymi oraz wykorzystasz lekturę jako „inny utwór” w wypracowaniu.
Listy do Boga – dlaczego właśnie taka forma?
„Oskar i pani Róża” to krótka książka francuskiego pisarza Érica-Emmanuela Schmitta (wyd. 2002, polski przekład Barbary Grzegorzewskiej – 2004). Należy do epiki: ma narratora, bohaterów i fabułę, czyli ciąg wydarzeń. Jest jednak zbudowana w szczególny sposób – z listów. Taki utwór nazywamy powieścią epistolarną (od łacińskiego epistola – list). Całość to czternaście listów do Boga: trzynaście pisze dziesięcioletni Oskar, ostatni – pani Róża.
Oskar leży w szpitalu, choruje na białaczkę. Leczenie nie przynosi skutku. Chłopiec domyśla się prawdy, ale dorośli wokół niego milkną albo zmieniają temat. Jedyną osobą, która rozmawia z nim szczerze, jest starsza wolontariuszka odwiedzająca chore dzieci – Oskar nazywa ją ciocią Różą. To ona radzi mu pisać do Boga i mówić w listach o wszystkim, co go gnębi. Dlaczego ta forma jest tak ważna?
- Narrator pierwszoosobowy – o wydarzeniach opowiada sam Oskar. Widzimy szpital oczami dziecka: z humorem, bez upiększeń, czasem z gniewem. Nie ma tu dorosłego komentatora, który by nam tłumaczył, co czuć.
- Szczerość – list do Boga to rozmowa bez świadków. Oskar może zadać pytania, których boją się zadać dorośli: czy wyzdrowieje, dlaczego choruje, co będzie potem.
- Stałe elementy listu – zwrot do adresata, opowieść o minionym dniu, prośba (Oskar zwykle o coś Boga prosi) i podpis. Dzięki temu każdy list jest jak wpis w pamiętniku, a cała książka – jak dziennik ostatnich dni.
- Zmiana głosu na końcu – ostatni list pisze pani Róża. Gdy milknie głos Oskara, czytelnik rozumie bez żadnego opisu, co się stało. To bardzo delikatny sposób mówienia o śmierci.
Zwróć uwagę na język. Oskar pisze jak dziesięciolatek: potocznie, zabawnie, czasem dosadnie. Poważne pytania o życie i śmierć brzmią więc naturalnie, a nie jak wykład. Książka jest smutna, ale ma w sobie dużo humoru – i to właśnie pomaga czytelnikowi zmierzyć się z trudnym tematem.
Przykład z życia
Rozpoznaj konwencję listu – ćwiczenie na przykładzie. Uczeń ma wskazać, jakie elementy listu realizuje książka i czemu one służą.
Krok 1 – adresat: Oskar pisze do Boga, choć na początku wcale nie jest pewien, czy ktoś te listy czyta. Adresat jest więc niewidzialny – a jednak chłopiec traktuje go jak przyjaciela, któremu można się zwierzyć.
Krok 2 – treść: każdy list relacjonuje jeden dzień: spotkania z przyjaciółmi ze szpitala, rozmowy z ciocią Różą, wizyty rodziców.
Krok 3 – funkcja: list pozwala Oskarowi uporządkować myśli i uczucia. Wniosek ucznia: Forma listów sprawia, że poznajemy Oskara „od środka”: jego lęk, złość, radość i odwagę. Pisanie staje się dla niego sposobem na oswojenie tego, co przeraża, bo – jak podpowiada mu ciocia Róża – niewypowiedziane myśli ciążą i odbierają siły.
Pojęcia kluczowe
- powieść epistolarna – utwór epicki, którego tekst składa się z listów pisanych przez bohatera (lub bohaterów); pozwala poznać ich myśli i uczucia bezpośrednio
- list – wypowiedź pisemna skierowana do określonego adresata; ma zwrot do adresata, treść, zakończenie i podpis
- narrator pierwszoosobowy – narrator, który jest bohaterem utworu i opowiada o wydarzeniach ze swojego punktu widzenia, w 1. osobie („ja”)
- umowna konwencja (w grze Oskara) – zasada przyjęta przez bohaterów, choć wiedzą, że nie jest dosłownie prawdziwa: jeden dzień liczy się jak dziesięć lat życia
- symbol – przedmiot, postać lub zdarzenie, które oprócz znaczenia dosłownego ma znaczenie ukryte, głębsze, np. jednodniowa roślina z pustyni – kruchość i pełnia krótkiego życia
- problematyka egzystencjalna – pytania dotyczące ludzkiego istnienia: sensu życia, cierpienia, samotności, przemijania, śmierci
- przemijanie – nieuchronne upływanie czasu i kończenie się wszystkiego, co żyje; jeden z najstarszych motywów literatury
- wartości uniwersalne – wartości uznawane za ważne przez ludzi różnych epok i kultur, np. prawda, przyjaźń, miłość, przebaczenie, wdzięczność
- lektura uzupełniająca – utwór wybrany przez nauczyciela lub uczniów z listy przykładowych lektur (albo spoza niej); w wypracowaniu może być „innym utworem literackim” obok lektury obowiązkowej
- funkcjonalne odwołanie do lektury – przywołanie konkretnej sytuacji z utworu, która dowodzi tezy lub rozwija myśl wypowiedzi – bez streszczania całej fabuły
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Éric-Emmanuel Schmitt, „Oskar i pani Róża”, przeł. Barbara Grzegorzewska, Wydawnictwo Znak, Kraków 2004 (i kolejne wydania) – utwór chroniony prawem autorskim, w lekcji tylko krótkie cytaty w celu analizy; karta książki: https://www.wydawnictwoznak.pl/ksiazka/Oskar-i-pani-Roza/624
- Oskar i pani Róża, Wikipedia (rok wydania, przekład, adaptacja w Teatrze Telewizji): https://pl.wikipedia.org/wiki/Oskar_i_pani_R%C3%B3%C5%BCa
- Oskar (Teatr Telewizji), Wikipedia (reżyseria Marek Piwowski, 2005, obsada): https://pl.wikipedia.org/wiki/Oskar_(Teatr_Telewizji)
- Oscar et la Dame rose (film), Wikipédia (film 2009 w reżyserii autora, Michèle Laroque; Cycle de l’invisible): https://fr.wikipedia.org/wiki/Oscar_et_la_Dame_rose_(film)
- Słownik języka polskiego PWN (sjp.pwn.pl) – hasła: epistolarny, list, symbol, przemijanie, egzystencjalny.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) – podstawa programowa języka polskiego, klasy VII–VIII: I.1.7, I.1.9; lista przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VIII (wspólna, obejmuje „Oskara i panią Różę”); minimum jednej lektury uzupełniającej w klasach VII i VIII.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025: https://cke.gov.pl/egzamin-osmoklasisty/informatory/
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): I.1.7, I.1.9.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.