Polski · Lekcja 76
Lektury z klas 4–6 na egzaminie – powtórka
Na tej lekcji
- Przypomnisz sobie bohaterów głównych i drugoplanowych pięciu lektur obowiązkowych z klas 4–6 i określisz ich cechy.
- Ułożysz najważniejsze wydarzenia każdej lektury we właściwej kolejności i wyjaśnisz, co z czego wynika.
- Określisz tematykę i problematykę utworów oraz odczytasz w nich wartości społeczne, narodowe, religijne i etyczne.
- Sformułujesz tezę albo hipotezę i zbudujesz z tych lektur argumenty do rozprawki i przemówienia.
- Rozpoznasz typowe pułapki: pomyłki w imionach, w kolejności zdarzeń i mieszanie książki z ekranizacją.
Lektury z klas 4–6 – czy obowiązują na egzaminie?
Tak. Podstawa wymaga od ucznia klas 7–8 także spełnienia wymagań dla klas 4–6, dlatego informator CKE zalicza do lektur obowiązkowych, których treść i problematykę może sprawdzać arkusz, pięć utworów poznawanych w klasach 4–6 w całości:
- Jan Brzechwa, „Akademia Pana Kleksa”;
- Janusz Christa, „Kajko i Kokosz. Szkoła latania”;
- Clive Staples Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”;
- Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni”;
- John Ronald Reuel Tolkien, „Hobbit, czyli tam i z powrotem”.
Inny status mają mity, bajki, „Mikołajek”, fragmenty i wiersze z listy klas 4–6:
Na egzaminie ósmoklasisty nie obowiązuje znajomość treści i problematyki krótkich utworów literackich poznawanych w całości, utworów literackich poznawanych we fragmentach i utworów poetyckich dla klas IV–VI.
Podstawa programowa języka polskiego (Dz.U. 2024 poz. 996), przypis do listy lektur klas IV–VI
Możesz je przywołać w wypracowaniu jako „inny utwór”, ale arkusz nie może wymagać ich znajomości. Za to cztery powieści i komiks z listy to pełnoprawne lektury obowiązkowe: mogą być tematem zadań w części I, a w wypracowaniu spełniają warunek odwołania do lektury obowiązkowej. W latach 2024/2025 i 2025/2026 informator ograniczał zadania z tych lektur do fragmentu wydrukowanego w arkuszu; na kolejne lata takiego ograniczenia nie ma – trzeba pamiętać całą fabułę.
Każdą lekturę powtórzysz w pięciu krokach: bohaterowie – kto jest bohaterem głównym, a kto drugoplanowym; wydarzenia – w kolejności i z ich wzajemną zależnością; problematyka; argument do wypracowania; pułapki. Pamiętaj o różnicy: tematyka to to, o czym opowiada utwór (np. wojna chłopców o plac), a problematyka to pytania, które z tego wynikają (np. czy warto poświęcić się dla wspólnoty).
Wszystkie pięć utworów (także ich przekłady) jest chronionych prawem autorskim, dlatego nie ma tu z nich cytatów. Na egzaminie też lepiej opowiedzieć scenę własnymi słowami niż podać niepewny cytat: więcej niż dwa błędy rzeczowe to 0 punktów za kompetencje literackie i kulturowe. O arkuszu – lekcja 75, zadania – lekcje 77–79.
Pojęcia kluczowe
- lektura obowiązkowa – utwór wymieniony w podstawie programowej jako obowiązkowy; na egzaminie ósmoklasisty arkusz może sprawdzać znajomość jego treści i problematyki, a jego lista jest wydrukowana w arkuszu
- bohater główny – postać, wokół której toczy się akcja utworu i której losy są najważniejsze dla fabuły
- bohater drugoplanowy – postać, która ma wpływ na wydarzenia, ale nie stoi w centrum fabuły
- tematyka – to, o czym opowiada utwór – jego temat, np. wojna chłopców o plac
- problematyka – zespół pytań i zagadnień, które utwór stawia przed czytelnikiem, np. czy warto poświęcić się dla wspólnoty
- wartości uniwersalne – wartości ważne dla ludzi niezależnie od czasu i miejsca, np. przyjaźń, wierność, uczciwość, przebaczenie, miłość ojczyzny
- fantasy – odmiana powieści, w której akcja toczy się w wymyślonym świecie z magią i istotami fantastycznymi, np. „Hobbit”, „Lew, czarownica i stara szafa”
- komiks – tekst kultury, który opowiada historię w ciągu kadrów, łącząc rysunek i słowo (dymki, ramki narracyjne, onomatopeje)
- ekranizacja – film na podstawie utworu literackiego; jest adaptacją, więc może zmieniać wydarzenia i postaci pierwowzoru
- hipoteza – przypuszczenie, które autor rozprawki sprawdza, ważąc racje „za” i „przeciw”, a w zakończeniu potwierdza, odrzuca albo potwierdza częściowo
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) – podstawa programowa języka polskiego: kl. VII–VIII I.1.9, III.1.4; kl. IV–VI I.1.7, I.1.11, I.1.12, lista lektur obowiązkowych i przypis o utworach krótkich, fragmentach i poezji: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000996
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, Warszawa 2025 – lektury obowiązkowe kl. IV–VI i VII–VIII, kryteria wypracowania: https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/Informatory/2025/standard/Informator_E8_polski_2025_P1.pdf
- Jan Brzechwa, „Akademia pana Kleksa”, wyd. 1 1946 (ilustracje Jan Szancer) – utwór chroniony prawem autorskim, w lekcji omówiony własnymi słowami.
- Janusz Christa, „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” (pierwodruk: „Świat Młodych”, 1975; album 1981) – utwór chroniony, bez kadrów i cytatów.
- Clive Staples Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”, przeł. Andrzej Polkowski, Media Rodzina – utwór i przekład chronione.
- Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni”, przekłady polskie (m.in. Tadeusz Olszański; nowy przekład Miłosza Waligórskiego pt. „Chłopcy z ulicy Pawła”) – przekłady chronione.
- John Ronald Reuel Tolkien, „Hobbit, czyli tam i z powrotem”, przeł. Maria Skibniewska, Iskry – utwór i przekład chronione.
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN), materiały do lektur „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” i „Opowieści z Narnii”: https://zpe.gov.pl
- Wikipedia, hasła: „Akademia pana Kleksa”, „Chłopcy z Placu Broni”, „Kajko i Kokosz”, „Akademia pana Kleksa (film 2024)”: https://pl.wikipedia.org
- Encyclopaedia Britannica, hasło „Inklings” – krąg literacki Lewisa i Tolkiena w Oksfordzie: https://www.britannica.com/topic/Inklings
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): I.1.9, III.1.4, I.1.7 (kl. IV–VI), I.1.11 (kl. IV–VI), I.1.12 (kl. IV–VI).
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.