Polski · Lekcja 17
Mały Książę, róża, lis i pilot – bohaterowie i symbole
Na tej lekcji
- scharakteryzujesz Małego Księcia, pilota, różę, lisa i węża na poziomie dosłownym i symbolicznym, z dowodami z tekstu,
- rozpoznasz symbole związane z bohaterami (róża, lis, wąż, baranek, skrzynka, klosz, pszenica) i określisz ich funkcję w utworze,
- opiszesz relacje między bohaterami i wyjaśnisz, jak zmieniają one Małego Księcia i pilota,
- wykorzystasz w interpretacji wartości uniwersalne (miłość, przyjaźń, wierność, solidarność, nadzieja) i powiążesz je z postawami etycznymi, społecznymi, narodowymi i religijnymi,
- napiszesz charakterystykę postaci symbolicznej, w której akapity spójnie prowadzą od cech do znaczenia symbolicznego.
Postać i symbol – jak czytać bohaterów „Małego Księcia”
W „Małym Księciu” prawie każda postać jest kimś więcej, niż się wydaje. Róża nie jest tylko kwiatem, lis – tylko dzikim zwierzęciem, a pilot – tylko człowiekiem, który naprawia samolot. Dlatego bohaterów tej książki czytamy na dwóch poziomach:
- poziom dosłowny – kim postać jest w fabule, co robi i mówi, jak się zachowuje wobec innych;
- poziom symboliczny – jakie ważne sprawy ludzkiego życia (miłość, przyjaźń, dzieciństwo, śmierć) postać przywołuje.
Definicje symbolu i alegorii znasz z lekcji 7 („Balladyna”), a w lekcji 11 („Dziady cz. II”) ćwiczyłeś(-aś) określanie ich funkcji – nie będziemy ich powtarzać. Przypomnij sobie tylko najważniejszą różnicę: symbol jest wieloznaczny, alegoria ma jedno, umowne znaczenie. Planety odwiedzane przez Małego Księcia i ich mieszkańców omawia lekcja 16 – tam znajdziesz alegorie świata dorosłych. W tej lekcji zajmiesz się bohaterami, których Mały Książę naprawdę poznał i z którymi coś go połączyło.
Dobrym przykładem różnicy między alegorią a symbolem jest lis. W bajce lis zwykle oznacza jedno: spryt i chytrość (pamiętasz lisa, który podstępem zdobywa ser od kruka). To alegoria. Lis u Saint-Exupéry’ego nikogo nie oszukuje. Jest cierpliwy, mądry i spragniony bliskości. Można go odczytać jako przyjaciela, nauczyciela, a nawet jako głos samego autora. Takiej postaci nie da się sprowadzić do jednego znaczenia – to symbol.
Jak ustalić, co symbolizuje postać? Szukaj w tekście trzech rodzajów wskazówek:
| Wskazówka | Pytanie, które sobie zadajesz | Przykład |
|---|---|---|
| powtarzający się szczegół | Co wraca w tekście wiele razy? | klosz i cztery kolce róży, złote włosy Małego Księcia |
| słowa innych postaci | Jak mówią o niej inni bohaterowie? | lis mówi, że róża jest „jedyna na świecie” |
| skutek spotkania | Co zmienia się w bohaterze po spotkaniu z tą postacią? | po rozmowie z lisem Mały Książę inaczej patrzy na swoją różę |
Przekład. Jak w lekcji 16 cytujemy przekład Agaty Kozak (Wolne Lektury, Licencja Wolnej Sztuki 1.3). Jeśli masz przekład Jana Szwykowskiego, zdania brzmią tam inaczej, ale sens jest ten sam – na egzaminie możesz przytoczyć myśl własnymi słowami.
Pojęcia kluczowe
- symbol – przedmiot, postać lub zdarzenie, które poza znaczeniem dosłownym ma ukryte, często wieloznaczne znaczenie (definicja i przykłady – lekcja 7), np. róża w „Małym Księciu”
- alegoria – obraz lub postać o jednym, umownym znaczeniu (definicja – lekcja 7), np. lis w bajce jako chytrość; mieszkańcy planet w „Małym Księciu” – lekcja 16
- funkcja symbolu – rola, jaką symbol odgrywa w utworze – odpowiedź na pytanie, po co autor go użył (np. spaja kompozycję, przekazuje przesłanie, angażuje czytelnika); pytanie o funkcję ćwiczyłeś(-aś) w lekcji 11
- postać symboliczna – bohater, który oprócz roli w fabule przywołuje ważne sprawy ludzkiego życia (miłość, przyjaźń, śmierć) i można go odczytać na kilka sposobów
- atrybut – przedmiot lub szczegół stale związany z postacią, który pomaga ją rozpoznać i zinterpretować, np. klosz i kolce róży, złoty szalik Małego Księcia
- uosobienie – nadanie zwierzętom, roślinom, przedmiotom, zjawiskom lub pojęciom cech ludzkich, np. mówiąca i kaszląca róża, lis, który prosi o oswojenie (pełna definicja: lekcja 43)
- otwarte zakończenie – zakończenie, które nie rozstrzyga wszystkiego i zostawia pytanie czytelnikowi, np. „Czy baranek zjadł różę, czy nie?”
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Antoine de Saint-Exupéry, „Mały książę”, tłum. Agata Kozak, wyd. I, Fundacja Nowoczesna Polska 2021 – Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/saint-exupery-maly-ksiaze/ – przekład udostępniony na Licencji Wolnej Sztuki 1.3 (https://artlibre.org/licence/lal/pl/); wszystkie cytaty w lekcji pochodzą z tego przekładu (z podaniem rozdziału).
- Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”, przeł. Jan Szwykowski – najczęściej używany przekład szkolny, dostępny w wielu wydaniach i bibliotekach; utwór chroniony (w lekcji nie cytowany).
- The Morgan Library & Museum, „The Little Prince: A New York Story” (wystawa 2014; rękopis i rysunki Saint-Exupéry’ego w zbiorach muzeum): https://www.themorgan.org/exhibitions/little-prince
- Wikipedia – hasło „Mały Książę”: https://pl.wikipedia.org/wiki/Mały_Książę (daty wydania, dedykacja dla Léona Wertha, konteksty biograficzne).
- Słownik języka polskiego PWN (sjp.pwn.pl) – hasła: symbol, alegoria, atrybut, uosobienie.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) – podstawa programowa języka polskiego, klasy VII–VIII: I.1.4, I.1.9, III.1.3; lista lektur obowiązkowych.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025: https://cke.gov.pl/egzamin-osmoklasisty/informatory/
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): I.1.4, I.1.9, III.1.3.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.