Polski · Lekcja 62
Opowiadanie twórcze – historia, która spełnia polecenie
Na tej lekcji
- Odczytasz polecenie opowiadania twórczego i wskażesz wszystkie jego elementy.
- Zgromadzisz materiał i ułożysz plan kompozycyjny z punktem kulminacyjnym.
- Wykorzystasz lekturę obowiązkową w opowiadaniu funkcjonalnie i bez błędów rzeczowych.
- Zapiszesz dialog zgodnie z zasadami interpunkcji i podzielisz tekst na spójne akapity.
- Ocenisz opowiadanie według kryteriów egzaminu ósmoklasisty.
Opowiadanie twórcze na egzaminie – najpierw polecenie
Opowiadanie twórcze to wypowiedź, w której wymyślasz nową historię: z narratorem, bohaterami, czasem i miejscem akcji oraz ciągiem zdarzeń, które do czegoś prowadzą. Nie streszczasz lektury – to byłoby opowiadanie odtwórcze. Tworzysz własną fabułę, a lekturę wykorzystujesz tak, jak każe polecenie.
Na egzaminie ósmoklasisty opowiadanie twórcze jest jednym z dwóch tematów w części II arkusza (drugi to rozprawka albo przemówienie). Za wypracowanie możesz dostać 20 z 45 punktów. Praca musi liczyć co najmniej 200 wyrazów. Jeśli ma 180 wyrazów lub mniej, egzaminator oceni ją tylko w trzech pierwszych kryteriach – realizacji tematu, elementach twórczych i kompetencjach literackich – a w pozostałych przyzna 0 punktów.
Wszystko zaczyna się od polecenia. Tematy opowiadań w informatorze CKE wskazują: formę („Napisz opowiadanie”), treść, czyli to, o czym ma być historia, lekturę i sposób odwołania do niej oraz objętość. Czasem dochodzi wymaganie dodatkowe, np. „Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz wybraną lekturę obowiązkową”. Każdy element jest obowiązkowy, a egzaminator sprawdza je w kryterium realizacja tematu wypowiedzi (2 pkt):
- forma się zgadza, wszystkie elementy polecenia są uwzględnione, a cała praca jest na temat – 2 pkt;
- forma się zgadza, ale pominięto jeden element polecenia albo w pracy są fragmenty nie na temat – 1 pkt;
- forma jest inna (np. rozprawka zamiast opowiadania) albo pominięto co najmniej dwa elementy – 0 pkt. Wtedy cała praca dostaje 0 punktów.
Dwie kolejne pułapki. Jeśli w ogóle nie odwołasz się do lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu, praca dostaje 0 punktów. Nie licz też na gotowe opowiadanie wyuczone z internetu – praca napisana niesamodzielnie, np. odtworzona z innego źródła, oznacza unieważnienie egzaminu. Lista lektur obowiązkowych jest wydrukowana w arkuszu, więc tytuły i nazwiska autorów możesz sprawdzić na miejscu.
Zanim zaczniesz pisać, podkreśl w poleceniu słowa-klucze i zamień je na pytania: O czym ma być historia? Kto ma przywołać lekturę i w jaki sposób? Co musi się wydarzyć? Odpowiedzi to Twoja lista kontrolna na koniec pracy.
Przykład z życia
Rozbiór polecenia krok po kroku. Temat: „Napisz opowiadanie o bohaterze, który zdobył się na odwagę w sprawie pozornie drobnej. Jeden z bohaterów powinien przywołać postawę bohatera »Kamieni na szaniec« Aleksandra Kamińskiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów”.
Krok 1. Forma: opowiadanie – potrzebny jest narrator, bohaterowie i wydarzenia. Rozważania o odwadze w stylu rozprawki to inna forma.
Krok 2. Treść: dwa słowa-klucze. „Odwaga” – bohater robi coś mimo strachu. „Pozornie drobna” – sprawa wygląda na błahą, a okazuje się ważna. Historia o ratowaniu tonącego nie pasuje, bo ta sprawa od początku jest wielka.
Krok 3. Lektura: „jeden z bohaterów powinien przywołać postawę” – postać z Twojego opowiadania (może to być narrator, jeśli uczestniczy w zdarzeniach) ma w rozmowie albo w myślach odwołać się do tego, jak zachował się konkretny bohater książki, np. Alek, Rudy albo Zośka. Wzmianka o samym tytule nie wystarczy.
Krok 4. Objętość: co najmniej 200 wyrazów. Zaplanuj około 250–350, żeby mieć zapas.
Wniosek: potrzebujesz sytuacji z codziennego życia, w której ktoś boi się zrobić „drobną” rzecz, oraz postaci, która w kluczowym momencie przypomni sobie odwagę bohatera „Kamieni na szaniec”. Ten temat poprowadzimy przez całą lekcję – aż do gotowego opowiadania w ostatniej sekcji.
Pojęcia kluczowe
- opowiadanie twórcze – wypowiedź, w której autor tworzy nową, własną historię z narratorem, bohaterami, czasem i miejscem akcji; na egzaminie – z odwołaniem do lektury wskazanej w poleceniu (w odróżnieniu od opowiadania odtwórczego, które relacjonuje znane zdarzenia)
- narrator – ten, kto opowiada o zdarzeniach; pierwszoosobowy („ja”) uczestniczy w nich lub je obserwuje, trzecioosobowy („on”, „ona”) opowiada spoza świata przedstawionego
- fabuła – ciąg powiązanych ze sobą zdarzeń, o których opowiada utwór
- plan kompozycyjny – uporządkowany plan własnej wypowiedzi, ustalający kolejność jej części; w opowiadaniu – kolejność wydarzeń od wprowadzenia do puenty
- punkt kulminacyjny – moment największego napięcia w akcji, w którym rozstrzyga się los bohatera
- zwrot akcji – nagła, nieoczekiwana zmiana biegu wydarzeń
- retrospekcja – powrót w opowiadaniu do zdarzeń wcześniejszych niż główna akcja
- puenta – zaskakujące, dowcipne lub skłaniające do namysłu zakończenie utworu, które nadaje sens całości
- dialog – rozmowa co najmniej dwóch postaci; w prozie każda kwestia od nowego akapitu, rozpoczęta myślnikiem
- monolog – dłuższa wypowiedź jednej postaci, także wewnętrzna (w myślach); odsłania jej myśli i uczucia
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, Warszawa 2025 – opis egzaminu (s. 8), zasady oceniania wypracowania (s. 9–15), tematy wypracowań twórczych i ocenione prace (s. 87–94): https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/Informatory/2025/standard/Informator_E8_polski_2025_P1.pdf
- Podstawa programowa – język polski, kl. VII–VIII: III.1.2, III.1.3; kl. IV–VI: III.2.1 (rozporządzenie MEN z 14.02.2017 r. w brzmieniu Dz.U. 2024 poz. 996): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000996
- Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”, tłum. nieznany (Łódź 1947), część V – Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dickens-opowiesc-wigilijna/
- Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” (utwór chroniony prawem autorskim – w lekcji bez cytatów; akcja Alka przy pomniku Kopernika zob. lekcja 13).
- Aleksander Fredro, „Zemsta”; Juliusz Słowacki, „Balladyna”; Adam Mickiewicz, „Dziady cz. II”; Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”, tłum. Agata Kozak – Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zemsta/, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/balladyna/, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii/, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/saint-exupery-maly-ksiaze/
- Wielki słownik ortograficzny PWN, zasady pisowni i interpunkcji 93.9, 93.11 (myślnik w dialogu), 96.1 (dwukropek przed przytoczeniem): https://sjp.pwn.pl/zasady/
- Poradnia Językowa PWN – porady o zapisie dialogu i narracji: https://sjp.pwn.pl/poradnia/
- Słownik wyrazów obcych PWN, hasła: puenta, kulminacja: https://sjp.pwn.pl
- Anton Czechow, list do A. S. Łazariewa (Gruzinskiego) z 1 listopada 1889 r. – zasada „strzelby Czechowa” (omówienie m.in.: https://en.wikipedia.org/wiki/Chekhov%27s_gun)
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): III.1.2, III.1.3, III.2.1 (kl. IV–VI).
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.