Polski · Lekcja 59
Rozprawka krok po kroku
Na tej lekcji
- Rozpoznasz elementy tematu rozprawki i sformułujesz do niego tezę albo hipotezę.
- Odróżnisz argument od przykładu oraz argument rzeczowy od emocjonalnego i dobierzesz trafne przykłady z lektur obowiązkowych.
- Zgromadzisz materiał i ułożysz plan kompozycyjny rozprawki.
- Napiszesz spójne akapity, wstęp i zakończenie w odpowiednim stylu.
- Ocenisz rozprawkę według kryteriów egzaminu ósmoklasisty.
Krok 1. Czym jest rozprawka i jak czytać temat
Rozprawka to wypowiedź argumentacyjna. Jej celem jest rozważenie problemu i uzasadnienie własnego stanowiska za pomocą argumentów. W rozprawce nie opowiadasz historii i nie streszczasz lektury – przekonujesz czytelnika, że masz rację, albo uczciwie ważysz racje „za” i „przeciw”. Rozprawka ma trzy części: wstęp (z tezą albo hipotezą), rozwinięcie (argumenty i przykłady) oraz zakończenie (wniosek).
Na egzaminie ósmoklasisty, w części II arkusza, wybierasz jeden z dwóch tematów: twórczy (opowiadanie twórcze) albo argumentacyjny (rozprawka lub przemówienie). Praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów. Jeśli napiszesz 180 wyrazów lub mniej, egzaminator oceni ją tylko w trzech pierwszych kryteriach (zobacz krok 7), a w pozostałych przyzna 0 punktów.
Pierwszy krok to uważne przeczytanie tematu. Polecenie składa się zwykle z kilku elementów i każdy z nich jest obowiązkowy:
- problem – pytanie albo stwierdzenie, które masz rozważyć, np. „Czy prawdziwa przyjaźń wymaga poświęcenia?”;
- forma – „Napisz rozprawkę”;
- lektura – np. „Odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego”;
- objętość – „Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów”.
Podkreśl te elementy w arkuszu. To nie formalność. Jeśli napiszesz inną formę (np. opowiadanie zamiast rozprawki), dostaniesz 0 punktów za realizację tematu – a wtedy 0 punktów także we wszystkich pozostałych kryteriach. Jeśli w ogóle nie odwołasz się do lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu, cała praca również otrzyma 0 punktów. Według zasad CKE powieść obrazkowa, manga, scenariusz filmowy ani gra komputerowa nie są w wypracowaniu uznawane za utwór literacki.
Zwróć też uwagę na słowa-klucze problemu. W temacie „Czy prawdziwa przyjaźń wymaga poświęcenia?” są dwa: „przyjaźń” i „poświęcenie”. Każdy akapit powinien dotyczyć obu – akapit tylko o przyjaźni to fragment nie na temat.
Pojęcia kluczowe
- rozprawka – wypowiedź argumentacyjna, w której autor rozważa problem i uzasadnia swoje stanowisko; składa się ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia
- teza – twierdzenie postawione na początku wypowiedzi, którego autor broni za pomocą argumentów
- hipoteza – przypuszczenie, które autor sprawdza, rozważając argumenty „za” i „przeciw”, a na końcu je potwierdza lub odrzuca
- argument – uzasadnienie tezy – ogólne zdanie wyjaśniające, dlaczego stanowisko autora jest słuszne
- kontrargument – argument przeciwny, podważający tezę lub inny argument
- przykład – konkretna sytuacja (np. z lektury, historii, życia), która ilustruje i uwiarygodnia argument
- wniosek – zdanie podsumowujące, co wynika z argumentów i przykładów
- plan kompozycyjny – uporządkowany plan własnej wypowiedzi, ustalający kolejność jej części i argumentów
- akapit – wyodrębniony graficznie fragment tekstu, stanowiący spójną całość myślową
- spójność tekstu – powiązanie zdań i akapitów (np. wyrażeniami łączącymi), dzięki któremu tekst tworzy logiczną całość
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna bezpłatnie po założeniu konta w Bazie Wiedzy.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, Warszawa 2025 – zasady oceniania wypracowania (s. 9–15) i przykładowe tematy rozprawek: https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/Informatory/2025/standard/Informator_E8_polski_2025_P1.pdf
- Podstawa programowa – język polski, kl. VII–VIII, wymagania III.1.2–III.1.5 i III.2.1 oraz kl. IV–VI: III.1.2 i III.1.5 (rozporządzenie MEN z 14.02.2017 r. w brzmieniu Dz.U. 2024 poz. 996): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000996
- Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”, tłum. nieznany (domena publiczna), Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dickens-opowiesc-wigilijna/
- Adam Mickiewicz, „Dziady cz. II”, Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii/
- Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”, tłum. Agata Kozak, rozdz. XXI (lis), Wolne Lektury, Licencja Wolnej Sztuki 1.3: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/saint-exupery-maly-ksiaze/
- Juliusz Słowacki, „Balladyna”; Aleksander Fredro, „Zemsta”; Henryk Sienkiewicz, „Latarnik” – Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/balladyna/, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zemsta/, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/latarnik/
- Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” (utwór chroniony prawem autorskim – w lekcji omówiony własnymi słowami, bez cytatów).
- Słownik języka polskiego PWN, hasła: rozprawka, teza, hipoteza, argument: https://sjp.pwn.pl
- Arystoteles, „Retoryka”, księga I, rozdz. 2 – trzy sposoby przekonywania (ethos, pathos, logos).
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): III.1.2, III.1.3, III.1.4, III.1.5, III.2.1, III.1.2 (kl. IV–VI), III.1.5 (kl. IV–VI).
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.