Polski · Lekcja 18
Oswajanie i odpowiedzialność – przesłanie „Małego Księcia”
Na tej lekcji
- wyjaśnisz, co w „Małym Księciu” znaczy „oswoić” i dlaczego z oswojenia wynika odpowiedzialność,
- porównasz postawę „dorosłych” i „dzieci” w rozumieniu książki i wyjaśnisz, dlaczego nie chodzi o wiek,
- określisz problematykę egzystencjalną utworu (sens życia, samotność, przemijanie, pamięć) i poddasz ją refleksji,
- odwołasz się w interpretacji do wartości uniwersalnych i rzeczowo zgodzisz się z cudzym poglądem albo z nim spolemizujesz,
- sformułujesz tezę przemówienia, zbudujesz je według planu i wykorzystasz środki retoryczne, by przekonać słuchaczy.
Co to znaczy „oswoić”? Więź, która potrzebuje czasu
Słowo oswoić znasz z codziennego życia: oswaja się dzikie zwierzę, żeby przestało bać się człowieka, a my sami oswajamy się z nową szkołą albo nowym miejscem. W „Małym Księciu” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego to słowo dostaje nowe, głębsze znaczenie. Tłumaczy je lis w rozdziale XXI – w rozmowie, która jest sercem całej książki. Z lekcji 17 pamiętasz, że Mały Książę trzy razy pyta, co znaczy „oswoić”, i słyszy w końcu: to znaczy „stworzyć więzi”. Lis od razu wyjaśnia, na czym polega ta więź. Dopóki ktoś nas nie oswoił, jest dla nas jednym z wielu – „podobnym do stu tysięcy innych”. Oswojenie sprawia, że staje się jedyny:
Jeżeli jednak mnie oswoisz, będziemy sobie wzajemnie potrzebni. Będziesz dla mnie jedyny na świecie. I ja będę dla ciebie jedyny na świecie…
Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”, przeł. Agata Kozak, rozdz. XXI
Oswajanie to nie jednorazowe wydarzenie, tylko proces:
- cierpliwość – „Trzeba okazać wiele cierpliwości”; na początku siedzi się w pewnej odległości i każdego dnia trochę bliżej,
- czas – przyjaźni nie da się zdobyć od razu; trzeba wracać, dzień po dniu,
- rytuał – stała pora spotkań sprawia, że czeka się na drugą osobę z radością; lis mówi krótko: „Rytuały są niezbędne”,
- wzajemność – oswojenie działa w obie strony: obie osoby stają się sobie potrzebne.
Lis zauważa też, że ludzie zapomnieli o tej prawdzie. Chcą mieć wszystko od razu i „gotowe”:
Ludzie nie mają czasu na poznawanie czegokolwiek. Kupują gotowe rzeczy w sklepach. Ponieważ jednak nie istnieją sklepy z przyjaciółmi, ludzie nie mają już przyjaciół.
Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”, przeł. Agata Kozak, rozdz. XXI
Przyjaźni nie można kupić ani „pobrać” – trzeba ją zbudować czasem i uwagą. Wniosek: oswajanie jest drogą od obcości do więzi.
Przykład z życia
Analiza fragmentu krok po kroku – „stworzyć więzi”.
Krok 1 – co mówi tekst: lis definiuje oswojenie jako „stworzyć więzi” i mówi, że przed oswojeniem chłopiec jest dla lisa tylko chłopcem „podobnym do stu tysięcy innych chłopców”, a lis dla chłopca – lisem „podobnym do stu tysięcy innych lisów”.
Krok 2 – jakie słowa są najważniejsze: „więzi” (coś, co łączy dwie osoby), „wzajemnie potrzebni” (relacja działa w obie strony), „jedyny na świecie” (wyjątkowość, która nie wynika z wyglądu ani z liczb, tylko z relacji).
Krok 3 – wniosek: według lisa wartość drugiej osoby nie jest mierzalna. Chłopiec nie stał się inny ani lepszy od innych chłopców – stał się jedyny, bo powstała między nimi więź. To myśl, którą możesz wykorzystać w wypracowaniu o przyjaźni: przyjaciel jest wyjątkowy nie dlatego, że jest najlepszy, ale dlatego, że jest nasz.
Pojęcia kluczowe
- oswajanie (w „Małym Księciu”) – według lisa „stworzyć więzi”: cierpliwe, stopniowe budowanie relacji, po którym dwie osoby stają się dla siebie jedyne na świecie i wzajemnie potrzebne
- odpowiedzialność – gotowość do ponoszenia skutków własnych decyzji i troszczenia się o to, co się komuś obiecało lub z kim się związało; w książce – obowiązek wobec tego, kogo się oswoiło
- rytuał (w rozumieniu lisa) – stały, powtarzany zwyczaj, który sprawia, że „dany dzień różni się od innych dni”, np. spotkania o tej samej porze
- przesłanie utworu – najważniejsza myśl, którą utwór przekazuje odbiorcy; przesłanie uniwersalne jest aktualne w różnych epokach i kulturach
- problematyka egzystencjalna – pytania dotyczące ludzkiego istnienia: sensu życia, szczęścia, samotności, przemijania, śmierci
- wartości uniwersalne – wartości uznawane za ważne przez ludzi różnych epok i kultur, np. przyjaźń, odpowiedzialność, wierność, dobro
- polemika – rzeczowy spór z cudzym poglądem: przytoczenie go, wskazanie, z czym się nie zgadzamy, i uzasadnienie własnego zdania argumentami
- teza – zdanie wyrażające stanowisko autora wypowiedzi, które udowadnia on za pomocą argumentów
- przemówienie – wypowiedź przeznaczona do wygłoszenia przed słuchaczami, która ma ich do czegoś przekonać lub skłonić do działania; zawiera zwroty do słuchaczy, tezę, argumenty i apel
- pytanie retoryczne – pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, bo jest ona oczywista; służy zwróceniu uwagi słuchacza i wzmocnieniu wypowiedzi
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Antoine de Saint-Exupéry, „Mały książę”, tłum. Agata Kozak, wyd. I, Fundacja Nowoczesna Polska 2021 – Wolne Lektury, Licencja Wolnej Sztuki 1.3 (http://artlibre.org/licence/lal/pl/); cytaty w lekcji pochodzą z tego przekładu: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/saint-exupery-maly-ksiaze/
- Wolne Lektury, Zasady wykorzystania: https://wolnelektury.pl/info/zasady-wykorzystania/
- Mały Książę, Wikipedia (pierwsze wydanie: Nowy Jork, kwiecień 1943; polskie przekłady z 1947 i 1958 r.): https://pl.wikipedia.org/wiki/Mały_Książę
- Antoine de Saint-Exupéry, Wikipedia (zaginięcie 31.07.1944, bransoletka 1998, identyfikacja wraku 2004): https://pl.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Saint-Exupéry
- Charles Dickens, „Opowieść wigilijna” – Wolne Lektury: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dickens-opowiesc-wigilijna/
- Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” – utwór chroniony prawem autorskim; przywołany bez cytatów (zob. lekcje 13–15).
- Słownik języka polskiego PWN (sjp.pwn.pl) – hasła: oswoić, odpowiedzialność, polemika, teza, przemówienie, pytanie retoryczne.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) – podstawa programowa języka polskiego, klasy VII–VIII: I.1.7, I.1.9, III.1.4, III.1.7, III.2.1; lista lektur obowiązkowych.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025: https://cke.gov.pl/egzamin-osmoklasisty/informatory/
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): I.1.7, I.1.9, III.1.4, III.1.7, III.2.1.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.