Przejdź do treści

BiZ · Lekcja 37

Zabezpieczenie społeczne i ubezpieczenia

We wrześniu szkoła proponuje ubezpieczenie NNW, a starszy brat, który właśnie kupił używane auto, zastanawia się, czy wystarczy mu samo OC. Na pasku wynagrodzenia mamy widzisz kilka różnych składek, a sąsiad z góry opowiada, jak zalał dwa piętra niżej. Ubezpieczenia są wszędzie, ale czy wiesz, co naprawdę chronią? Na tej lekcji poznasz system zabezpieczenia społecznego, rodzaje ubezpieczeń i nauczysz się porównywać oferty. Pytanie problemowe: czy najtańsza polisa to najlepszy wybór?

Na tej lekcji

  • scharakteryzujesz system zabezpieczenia społecznego w Polsce: ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) i zdrowotne,
  • sklasyfikujesz ubezpieczenia według różnych kryteriów, w tym osobowe i majątkowe, obowiązkowe i dobrowolne,
  • wyjaśnisz pojęcia: składka, suma ubezpieczenia, suma gwarancyjna, udział własny, wyłączenia, niedoubezpieczenie,
  • porównasz oferty ubezpieczenia mieszkania, oceniając relację zakresu ochrony i sum ubezpieczenia do wysokości składki,
  • wskażesz swoje prawa przy zawieraniu umowy i likwidacji szkody.

Ryzyko i ubezpieczenie – na czym to polega?

Każdego dnia narażamy się na zdarzenia, których nie przewidzimy: choroba, wypadek, pożar, zalanie mieszkania, kradzież roweru, stłuczka samochodem. Ryzyko to możliwość wystąpienia zdarzenia, które przyniesie stratę. Można go unikać, ograniczać (np. zamykać drzwi, jeździć ostrożnie), zatrzymać „na siebie” (pokryć stratę z oszczędności) albo przenieść na ubezpieczyciela.

Ubezpieczenie działa na zasadzie wspólnoty ryzyka: wiele osób płaci stosunkowo niewielkie składki, a z zebranych pieniędzy ubezpieczyciel pokrywa szkody nielicznych, którym przydarzyło się nieszczęście. Kodeks cywilny definiuje umowę ubezpieczenia tak: ubezpieczyciel zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający – zapłacić składkę.

Kto Rola w umowie Przykład
ubezpieczyciel (zakład ubezpieczeń) przyjmuje ryzyko, wypłaca odszkodowanie lub świadczenie towarzystwo ubezpieczeń z zezwoleniem KNF
ubezpieczający zawiera umowę i płaci składkę rodzic kupujący ubezpieczenie NNW dla dziecka
ubezpieczony osoba, której życie, zdrowie, majątek lub odpowiedzialność są chronione uczeń objęty NNW
uposażony osoba wskazana do otrzymania świadczenia w razie śmierci ubezpieczonego (ubezpieczenia na życie) członek rodziny
poszkodowany osoba trzecia, której szkodę pokrywa ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) właściciel auta uszkodzonego przez sprawcę

Świadczenie ma dwie postacie: przy ubezpieczeniach majątkowych – odszkodowanie za szkodę (nie wyższe niż poniesiona szkoda), a przy ubezpieczeniach osobowych – umówiona suma pieniężna, renta lub inne świadczenie w razie zdarzenia w życiu ubezpieczonego (np. trwałego uszczerbku na zdrowiu). Działalność ubezpieczycieli nadzoruje Komisja Nadzoru Finansowego, a klientów w sporach wspiera Rzecznik Finansowy.

Pojęcia kluczowe

  • umowa ubezpieczenia – umowa, w której ubezpieczyciel zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego wypadku, a ubezpieczający – zapłacić składkę (art. 805 Kodeksu cywilnego)
  • składka – cena ochrony ubezpieczeniowej płacona przez ubezpieczającego
  • suma ubezpieczenia – kwota określona w umowie, która (jeśli nie umówiono się inaczej) stanowi górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela
  • suma gwarancyjna – górna granica odpowiedzialności ubezpieczyciela w ubezpieczeniu OC; dla OC komunikacyjnego jej minimum określa ustawa
  • ubezpieczenia społeczne – obowiązkowe ubezpieczenia publiczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) finansowane ze składek, prowadzone przez ZUS lub KRUS
  • ubezpieczenie zdrowotne – ubezpieczenie dające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ; składka pracownika wynosi 9% podstawy
  • ubezpieczenie osobowe – ubezpieczenie dotyczące życia, zdrowia lub zdolności do pracy człowieka, np. na życie, NNW
  • ubezpieczenie majątkowe – ubezpieczenie mienia (np. mieszkania, pojazdu) albo odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone innym
  • udział własny – część szkody, którą ubezpieczony pokrywa sam, np. stała kwota lub procent szkody
  • OWU – ogólne warunki ubezpieczenia – wzorzec umowy określający m.in. zakres ochrony, wyłączenia, sumy, obowiązki stron i sposób ustalania odszkodowania

Czytaj dalej

Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.

Zobacz pakietyMam konto – zaloguj się

Źródła i stan prawny

Stan prawny i dane: wrzesień 2026.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 6 lutego 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 314) w brzmieniu Dz.U. 2024 poz. 1019 – podstawa programowa, biznes i zarządzanie, zakres podstawowy, dział IV pkt 13.
  • Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) – art. 805 (umowa ubezpieczenia), art. 812 § 4 i § 8 (odstąpienie 30 dni, różnice umowa – OWU), art. 815 (obowiązek informacyjny), art. 817 (termin 30 dni), art. 822 (OC), art. 824 i 824¹ (suma ubezpieczenia, odszkodowanie nie wyższe niż szkoda).
  • Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1474) – art. 1, art. 16, art. 22.
  • Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461) – art. 2 ust. 1, art. 3 (członek rodziny), art. 79 ust. 1 (9%).
  • Ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 783) – art. 4, art. 23, art. 36 ust. 1 (sumy gwarancyjne), art. 88 ust. 2, 3 i 5 (opłata za brak OC, zaokrąglenie do pełnych 10 zł).
  • Ustawa z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1526) – załącznik: podział ryzyka według działów, grup i rodzajów ubezpieczeń.
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (Dz.U. 2025 poz. 1242) – 4806 zł w 2026 r.
  • Ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym… (t.j. Dz.U. 2026 poz. 823) – art. 6–8.
  • Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – ufg.pl (opłaty za brak OC, sprawdzanie polisy); NFZ – nfz.gov.pl (EKUZ); ZUS – zus.pl; Rzecznik Finansowy – rf.gov.pl; KNF – knf.gov.pl.
  • Lloyd’s of London – lloyds.com, historia (kawiarnia Edwarda Lloyda, koniec XVII w.).

Wymagania podstawy programowej (Biznes i zarządzanie, zakres podstawowy (liceum, technikum, branżowa szkoła I stopnia)): IV.13.

Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.

Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.

Bezpieczne płatności online:PaynowVisaMastercardBLIK · szybkie przelewy · karty Visa, Mastercard, Maestro · Apple Pay · Google PayPodmiotem świadczącym obsługę płatności online jest mElements S.A.Regulamin · Polityka prywatności