Przejdź do treści

WOS · Lekcja 9

Przemoc i cyberprzemoc – jak reagować

Obraźliwy komentarz pod zdjęciem, ciągłe wyśmiewanie na przerwach, popchnięcie na korytarzu, zdjęcie przerobione na mem i wysłane do całej klasy. Czy to jeszcze żart, czy już przemoc? Co zrobić, gdy dotyczy Ciebie albo gdy widzisz, że ktoś inny jest krzywdzony? Na tej lekcji nauczysz się rozpoznawać przemoc w różnych formach, poznasz korzyści i zagrożenia internetu oraz dowiesz się, gdzie szukać pomocy.

Na tej lekcji

  • rozpoznasz przemoc fizyczną i psychiczną, w tym werbalną, oraz odróżnisz ją od konfliktu i żartu,
  • wskażesz osoby i instytucje, które należy powiadomić o przemocy, oraz numery telefonów pomocowych,
  • ocenisz korzyści i zagrożenia wynikające z korzystania z internetu,
  • wymienisz formy cyberprzemocy i wyjaśnisz, dlaczego mogą być przestępstwem,
  • zaplanujesz właściwą reakcję na cyberprzemoc – jako osoba pokrzywdzona i jako świadek.

Czym jest przemoc?

Przemoc to celowe działanie lub zaniechanie, w którym ktoś wykorzystuje przewagę (siły, liczebności, wieku, pozycji, pieniędzy, wiedzy technicznej), by skrzywdzić drugą osobę – naruszyć jej prawa, godność lub dobra osobiste, zadać ból fizyczny albo cierpienie psychiczne. Po czym rozpoznać przemoc?

  • jest intencjonalna – sprawca chce kontrolować, upokorzyć lub skrzywdzić;
  • występuje nierównowaga sił – ofiara ma mniejsze możliwości obrony;
  • narusza prawa i godność osoby, która jej doznaje;
  • powoduje szkodę i cierpienie – widoczne (siniaki) lub niewidoczne (lęk, poczucie winy, samotność).

Przemoc może zdarzyć się wszędzie: w domu, w szkole, na podwórku, na treningu, w internecie. Sprawcą może być dorosły – także ktoś bliski – albo rówieśnik. Przemoc może mieć różne formy. Często występuje kilka naraz.

Forma przemocy Przykłady zachowań
fizyczna bicie, kopanie, popychanie, szarpanie, podcinanie, przytrzymywanie, rzucanie przedmiotami, niszczenie cudzych rzeczy
psychiczna zastraszanie, szantaż, groźby, ośmieszanie, izolowanie od kolegów, ciągła kontrola, manipulowanie, straszenie ujawnieniem tajemnicy
werbalna (odmiana przemocy psychicznej) wyzywanie, obrażanie, przezywanie, krzyk, poniżające komentarze o wyglądzie, pochodzeniu, rodzinie, niepełnosprawności
seksualna zmuszanie do kontaktu lub zachowań seksualnych, niechciany dotyk, nakłanianie do wysyłania nagich zdjęć, obnażanie się przed kimś
ekonomiczna zabieranie pieniędzy, wymuszanie drobnych kwot lub przedmiotów, odbieranie kieszonkowego, niszczenie telefonu
cyfrowa (cyberprzemoc) nękanie, obrażanie, straszenie i ośmieszanie za pomocą telefonu i internetu

Szczególnym rodzajem jest przemoc rówieśnicza (ang. bullying) – gdy uczeń lub grupa uczniów wielokrotnie i przez dłuższy czas krzywdzi słabszego kolegę. To nie jest „zwykła szkolna sprawa”, którą trzeba przeczekać. Zostawia ślady na lata: obniża poczucie własnej wartości, pogarsza wyniki w nauce, może prowadzić do depresji.

Pojęcia kluczowe

  • przemoc – celowe działanie wykorzystujące przewagę, które narusza prawa i godność drugiej osoby oraz wyrządza jej krzywdę
  • przemoc psychiczna – krzywdzenie bez użycia siły fizycznej: zastraszanie, szantaż, ośmieszanie, izolowanie, manipulowanie
  • przemoc werbalna – krzywdzenie słowami: wyzywanie, obrażanie, poniżające komentarze
  • przemoc rówieśnicza (bullying) – powtarzające się przez dłuższy czas krzywdzenie słabszego ucznia przez kolegę lub grupę
  • cyberprzemoc – przemoc z użyciem telefonu i internetu, np. nękanie, hejt, ośmieszanie, podszywanie się
  • hejt – obraźliwe, agresywne komentarze w internecie skierowane przeciw osobie lub grupie
  • „Niebieskie Karty” – procedura pomocy osobom doznającym przemocy domowej, wszczynana m.in. przez policję, pomoc społeczną, szkołę i ochronę zdrowia
  • grooming – uwodzenie dziecka przez dorosłego w internecie, zwykle pod fałszywą tożsamością, w celu wykorzystania
  • patostreaming – publikowanie w internecie dla zysku lub popularności nagrań przemocy, poniżania ludzi czy innych przestępstw

Czytaj dalej

Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.

Zobacz pakietyMam konto – zaloguj się

Źródła i stan prawny

Stan prawny i dane: wrzesień 2026.

  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., art. 40, 47, 72.
  • Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1673), art. 2, 3, 9d.
  • Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.), art. 190, 190a, 191a, 212, 216, 217, 255b (dodany ustawą z 11 czerwca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 988).
  • Ustawa z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich – standardy ochrony małoletnich (obowiązujące od 15 lutego 2024 r.).
  • Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, art. 15aa (nakaz opuszczenia mieszkania wobec osoby stosującej przemoc domową).
  • Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81 (ochrona wizerunku).
  • Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (116111.pl); Dziecięcy Telefon Zaufania RPD 800 12 12 12 (brpd.gov.pl); „Niebieska Linia” 800 120 002; Dyżurnet.pl (NASK).

Wymagania podstawy programowej (WOS, szkoła podstawowa, klasa 8): V.1, V.2.

Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.

Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.

Bezpieczne płatności online:PaynowVisaMastercardBLIK · szybkie przelewy · karty Visa, Mastercard, Maestro · Apple Pay · Google PayPodmiotem świadczącym obsługę płatności online jest mElements S.A.Regulamin · Polityka prywatności