WOS · Lekcja 9
Przemoc i cyberprzemoc – jak reagować
Na tej lekcji
- rozpoznasz przemoc fizyczną i psychiczną, w tym werbalną, oraz odróżnisz ją od konfliktu i żartu,
- wskażesz osoby i instytucje, które należy powiadomić o przemocy, oraz numery telefonów pomocowych,
- ocenisz korzyści i zagrożenia wynikające z korzystania z internetu,
- wymienisz formy cyberprzemocy i wyjaśnisz, dlaczego mogą być przestępstwem,
- zaplanujesz właściwą reakcję na cyberprzemoc – jako osoba pokrzywdzona i jako świadek.
Czym jest przemoc?
Przemoc to celowe działanie lub zaniechanie, w którym ktoś wykorzystuje przewagę (siły, liczebności, wieku, pozycji, pieniędzy, wiedzy technicznej), by skrzywdzić drugą osobę – naruszyć jej prawa, godność lub dobra osobiste, zadać ból fizyczny albo cierpienie psychiczne. Po czym rozpoznać przemoc?
- jest intencjonalna – sprawca chce kontrolować, upokorzyć lub skrzywdzić;
- występuje nierównowaga sił – ofiara ma mniejsze możliwości obrony;
- narusza prawa i godność osoby, która jej doznaje;
- powoduje szkodę i cierpienie – widoczne (siniaki) lub niewidoczne (lęk, poczucie winy, samotność).
Przemoc może zdarzyć się wszędzie: w domu, w szkole, na podwórku, na treningu, w internecie. Sprawcą może być dorosły – także ktoś bliski – albo rówieśnik. Przemoc może mieć różne formy. Często występuje kilka naraz.
| Forma przemocy | Przykłady zachowań |
|---|---|
| fizyczna | bicie, kopanie, popychanie, szarpanie, podcinanie, przytrzymywanie, rzucanie przedmiotami, niszczenie cudzych rzeczy |
| psychiczna | zastraszanie, szantaż, groźby, ośmieszanie, izolowanie od kolegów, ciągła kontrola, manipulowanie, straszenie ujawnieniem tajemnicy |
| werbalna (odmiana przemocy psychicznej) | wyzywanie, obrażanie, przezywanie, krzyk, poniżające komentarze o wyglądzie, pochodzeniu, rodzinie, niepełnosprawności |
| seksualna | zmuszanie do kontaktu lub zachowań seksualnych, niechciany dotyk, nakłanianie do wysyłania nagich zdjęć, obnażanie się przed kimś |
| ekonomiczna | zabieranie pieniędzy, wymuszanie drobnych kwot lub przedmiotów, odbieranie kieszonkowego, niszczenie telefonu |
| cyfrowa (cyberprzemoc) | nękanie, obrażanie, straszenie i ośmieszanie za pomocą telefonu i internetu |
Szczególnym rodzajem jest przemoc rówieśnicza (ang. bullying) – gdy uczeń lub grupa uczniów wielokrotnie i przez dłuższy czas krzywdzi słabszego kolegę. To nie jest „zwykła szkolna sprawa”, którą trzeba przeczekać. Zostawia ślady na lata: obniża poczucie własnej wartości, pogarsza wyniki w nauce, może prowadzić do depresji.
Pojęcia kluczowe
- przemoc – celowe działanie wykorzystujące przewagę, które narusza prawa i godność drugiej osoby oraz wyrządza jej krzywdę
- przemoc psychiczna – krzywdzenie bez użycia siły fizycznej: zastraszanie, szantaż, ośmieszanie, izolowanie, manipulowanie
- przemoc werbalna – krzywdzenie słowami: wyzywanie, obrażanie, poniżające komentarze
- przemoc rówieśnicza (bullying) – powtarzające się przez dłuższy czas krzywdzenie słabszego ucznia przez kolegę lub grupę
- cyberprzemoc – przemoc z użyciem telefonu i internetu, np. nękanie, hejt, ośmieszanie, podszywanie się
- hejt – obraźliwe, agresywne komentarze w internecie skierowane przeciw osobie lub grupie
- „Niebieskie Karty” – procedura pomocy osobom doznającym przemocy domowej, wszczynana m.in. przez policję, pomoc społeczną, szkołę i ochronę zdrowia
- grooming – uwodzenie dziecka przez dorosłego w internecie, zwykle pod fałszywą tożsamością, w celu wykorzystania
- patostreaming – publikowanie w internecie dla zysku lub popularności nagrań przemocy, poniżania ludzi czy innych przestępstw
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., art. 40, 47, 72.
- Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1673), art. 2, 3, 9d.
- Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.), art. 190, 190a, 191a, 212, 216, 217, 255b (dodany ustawą z 11 czerwca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 988).
- Ustawa z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich – standardy ochrony małoletnich (obowiązujące od 15 lutego 2024 r.).
- Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, art. 15aa (nakaz opuszczenia mieszkania wobec osoby stosującej przemoc domową).
- Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81 (ochrona wizerunku).
- Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (116111.pl); Dziecięcy Telefon Zaufania RPD 800 12 12 12 (brpd.gov.pl); „Niebieska Linia” 800 120 002; Dyżurnet.pl (NASK).
Wymagania podstawy programowej (WOS, szkoła podstawowa, klasa 8): V.1, V.2.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.