WOS · Lekcja 29
Problemy współczesnego świata
Na tej lekcji
- wymienisz i opiszesz najważniejsze problemy społeczne współczesnego świata: ubóstwo, głód, brak dostępu do zdrowia i edukacji, konflikty i przymusowe migracje, skutki zmian klimatu,
- wyjaśnisz przyczyny i skutki tych problemów oraz powiązania między nimi,
- sformułujesz i uzasadnisz własny sąd w sprawie wybranego problemu, korzystając z wiarygodnych danych,
- rozważysz i ocenisz propozycje działań na rzecz poprawy warunków życia ludzi na świecie – państw, organizacji i pojedynczych osób.
Świat jako „globalna wioska”
Na Ziemi żyje ponad 8 mld ludzi. Łączy ich handel, internet, podróże i wspólne środowisko. To zjawisko nazywamy globalizacją – procesem coraz silniejszego powiązania państw, gospodarek i społeczeństw. Globalizacja przynosi korzyści: szybki przepływ informacji, tańsze towary, nowe miejsca pracy, współpracę naukowców. Sprawia też, że problemy jednego regionu szybko wpływają na inne – przykładem była pandemia COVID-19 czy wzrost cen żywności po wybuchu wojny w Ukrainie, która jest ważnym eksporterem zboża.
Problem społeczny to zjawisko, które utrudnia życie dużej grupie ludzi, jest uznawane za niepożądane i wymaga wspólnego działania, by je rozwiązać. Gdy problem dotyczy wielu państw i żadne z nich nie poradzi sobie z nim samo, nazywamy go problemem globalnym.
Świat jest bardzo nierówny. Często mówi się o podziale na globalną Północ (państwa bogate, głównie w Europie, Ameryce Północnej, a także m.in. Japonia i Australia) i globalne Południe (państwa rozwijające się, zwłaszcza w Afryce, części Azji i Ameryki Łacińskiej). Podział ten jest uproszczony – wiele państw szybko się rozwija, a bieda występuje też w bogatych krajach.
Poziom życia w państwach porównuje się za pomocą różnych wskaźników. Jednym z nich jest wskaźnik rozwoju społecznego (HDI), który ogłasza Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju. Uwzględnia on trzy elementy: długość życia, poziom wykształcenia i dochód na mieszkańca. Polska należy do grupy państw o bardzo wysokim poziomie rozwoju społecznego.
Najważniejsze problemy społeczne współczesnego świata to: ubóstwo i głód, choroby i brak dostępu do opieki zdrowotnej, brak dostępu do edukacji i praca dzieci, brak czystej wody, konflikty zbrojne i przymusowe migracje oraz skutki zmian klimatu. Jak zobaczysz, są one ze sobą ściśle powiązane.
Pojęcia kluczowe
- globalizacja – proces coraz silniejszego powiązania państw, gospodarek i społeczeństw na całym świecie
- problem globalny – problem, który dotyczy wielu państw i którego żadne państwo nie rozwiąże samodzielnie
- skrajne ubóstwo – według Banku Światowego życie za mniej niż 3 dolary dziennie (po uwzględnieniu siły nabywczej)
- głód (niedożywienie) – długotrwały brak wystarczającej ilości jedzenia potrzebnej do zdrowego i aktywnego życia
- błędne koło ubóstwa – sytuacja, w której skutki biedy (choroby, brak wykształcenia) stają się jej przyczynami i bieda przechodzi na kolejne pokolenia
- uchodźca – osoba, która opuściła swój kraj z powodu prześladowań lub wojny i nie może bezpiecznie do niego wrócić
- migrant – osoba, która przeniosła się do innego państwa, zwykle z własnej woli, np. do pracy lub na studia
- pomoc humanitarna – doraźna pomoc ratująca życie w czasie katastrof i konfliktów, np. żywność, woda, leki
- pomoc rozwojowa – długofalowa pomoc, która ma usunąć przyczyny biedy, np. budowa szkół, studni, szkolenia
- sprawiedliwy handel (Fairtrade) – system handlu gwarantujący producentom z państw ubogich uczciwą cenę i godne warunki pracy
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/RES/70/1 z 25 września 2015 r. „Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”.
- Konwencja dotycząca statusu uchodźców sporządzona w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 119, poz. 515) i Protokół dotyczący statusu uchodźców z 31 stycznia 1967 r.
- Porozumienie paryskie do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzone w Paryżu 12 grudnia 2015 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 36).
- Ustawa z 16 września 2011 r. o współpracy rozwojowej (tekst jednolity w Dzienniku Ustaw).
- FAO, IFAD, UNICEF, WFP, WHO: The State of Food Security and Nutrition in the World 2026; Bank Światowy: dane o ubóstwie (granica 3 USD dziennie, 2025); UNICEF: Levels and Trends in Child Mortality 2025; UNESCO: szacunki liczby dzieci poza szkołą (2025); MOP i UNICEF: Child Labour – Global Estimates 2024 (2025).
- UNHCR: Global Trends – Forced Displacement in 2025 (czerwiec 2026); Copernicus Climate Change Service: Global Climate Highlights 2025.
- Serwisy: unic.un.org.pl, polskapomoc.gov.pl, unhcr.org, unicef.pl.
Wymagania podstawy programowej (WOS, szkoła podstawowa, klasa 8): XII.4.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.