Polski · Lekcja 66
Wywiad – pytania, które coś odkrywają
Na tej lekcji
- Przygotujesz wywiad: określisz cel, wybierzesz rozmówcę i zbierzesz informacje, formułując pytania do tekstu.
- Rozpoznasz rodzaje pytań – otwarte, zamknięte, pogłębiające, sugerujące – i poprawisz pytania źle postawione.
- Przeprowadzisz rozmowę: wysłuchasz rozmówcy i dopytasz o szczegóły.
- Zredagujesz zapis wywiadu z tytułem, leadem i wyróżnionymi pytaniami, zachowując wierność wypowiedzi.
- Wyjaśnisz zasady etyczne i prawne wywiadu: zgodę na nagranie, autoryzację, ochronę wizerunku i prywatności.
Wywiad – rozmowa, której słucha trzeci
Wywiad to rozmowa dziennikarza z rozmówcą, prowadzona po to, żeby jej zapis przeczytali, usłyszeli lub obejrzeli inni ludzie. W rozmowie biorą udział dwie osoby, ale naprawdę są trzy strony: pytający, odpowiadający i odbiorca. To dla niego wybierasz temat, układasz pytania i redagujesz tekst. Jeśli o tym zapomnisz, powstanie miła pogawędka, która nikogo poza Wami nie zainteresuje.
Wywiad należy do gatunków dziennikarskich – tak jak reportaż i artykuł. Jego podstawowe cechy:
- dwóch nadawców – dziennikarz, który pyta, i rozmówca, który odpowiada;
- układ pytanie – odpowiedź, w zapisie wyraźnie oddzielony (pytania wyróżnione drukiem);
- wstęp, który przedstawia rozmówcę i temat, oraz tytuł – często z cytatu z rozmowy;
- cel: zdobycie informacji, poznanie opinii albo pokazanie człowieka – jego doświadczeń, pasji, sposobu myślenia;
- język rozmowy: odpowiedzi zachowują styl mówiącego, ale są uporządkowane i poprawne.
Wywiad prasowy czytasz, radiowego słuchasz, telewizyjny oglądasz, a w internecie spotkasz wszystkie trzy formy. Bywa też krótki (kilka pytań o jedno wydarzenie) albo bardzo obszerny – tak zwany wywiad-rzeka, czyli cała książka rozmów z jedną osobą.
Jak odróżnić wywiad od dwóch pozostałych gatunków? W reportażu autor relacjonuje to, co sam zobaczył i usłyszał na miejscu: opisuje ludzi i sceny, a wypowiedzi rozmówców wplata w swoją opowieść. W artykule autor przedstawia informacje lub wyjaśnia jakiś problem, czasem przytacza czyjeś zdanie, ale tekst nie ma układu pytanie – odpowiedź. W wywiadzie głos ma przede wszystkim rozmówca, a dziennikarz odzywa się głównie w pytaniach i we wstępie.
Uwaga na częsty błąd. Można przeczytać, że wywiad „musi” być przeprowadzony z osobą sławną albo z autorytetem. To nieprawda. Rozmówcą może być każdy, kto ma coś ważnego lub ciekawego do powiedzenia na dany temat: świadek wydarzenia, specjalista, osoba z nietypową pasją, pani z sekretariatu, która pamięta trzech dyrektorów, albo kolega, który wygrał konkurs. O wartości wywiadu decydują trafny temat i dobre pytania, a nie sława rozmówcy.
W tej lekcji uczysz się wywiad tworzyć: przygotować, przeprowadzić i zapisać. Porównanie wywiadu z reportażem i artykułem oraz rozpoznawanie tych gatunków w tekstach znajdziesz w lekcji o tekstach prasowych w dziale „Media i teksty kultury”.
Pojęcia kluczowe
- wywiad – gatunek dziennikarski: rozmowa dziennikarza z rozmówcą przeznaczona do publikacji, zapisana w układzie pytanie – odpowiedź
- rozmówca – osoba udzielająca wywiadu; ktoś, kto ma coś ważnego lub ciekawego do powiedzenia na dany temat – nie musi być osobą sławną
- research – zbieranie informacji o temacie i rozmówcy przed rozmową
- pytanie otwarte – pytanie wymagające rozwiniętej odpowiedzi: opowiedzenia, wyjaśnienia lub opisu
- pytanie zamknięte – pytanie dopuszczające krótką odpowiedź, np. „tak”, „nie”, liczbę lub nazwę
- pytanie pogłębiające – pytanie nawiązujące do odpowiedzi rozmówcy, które prosi o szczegóły, przykład lub wyjaśnienie
- pytanie sugerujące – pytanie podpowiadające odpowiedź lub zawierające ocenę, której oczekuje pytający – w wywiadzie należy go unikać
- lead – wyróżniony wstęp do tekstu prasowego, który w kilku zdaniach przedstawia temat, a w wywiadzie – także rozmówcę
- redakcja – opracowanie tekstu: poprawienie języka, skrócenie i uporządkowanie, z zachowaniem sensu wypowiedzi
- autoryzacja – przeczytanie i zatwierdzenie przez rozmówcę tekstu jego dosłownie cytowanej wypowiedzi przed publikacją
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe, art. 14 i 14a (art. 14a dodany ustawą z 27 października 2017 r., Dz.U. 2017 poz. 2173; tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 1914 – bez późniejszych zmian, stan na październik 2026): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19840050024
- Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy – Prawo prasowe (Dz.U. 2017 poz. 2173): https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/2173/ogl/pol/pdf
- Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81 (ochrona wizerunku; tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19940240083
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) – podstawa programowa języka polskiego, klasy VII–VIII: I.2.5, III.2.1, III.2.3: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000996
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, Warszawa 2025: https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/Informatory/2025/standard/Informator_E8_polski_2025_P1.pdf
- Słownik języka polskiego PWN, hasła: wywiad, autoryzacja, lead, redakcja: https://sjp.pwn.pl
- Poradnia Językowa PWN, „grzecznościowa wielka litera” (M. Bańko) i „pan i Pan w wywiadach” (M. Marcjanik): https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/grzecznosciowa-wielka-litera;1174.html, https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/pan-i-pan-w-wywiadach;8099.html
- HistoryNet, „Horace Greeley Interrogates Brigham Young”: https://www.historynet.com/horace-greeley-interrogates-brigham-young/
Wymagania podstawy programowej (Język polski, szkoła podstawowa, klasy 7–8): III.2.1, III.2.3, I.2.5.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.