BiZ · Lekcja 44
Oferty pracy, zawody i bezrobocie
Na tej lekcji
- wyjaśnisz, kim jest osoba bezrobotna i jak mierzy się bezrobocie w Polsce,
- przeanalizujesz ofertę pracy: wymagania, warunki, wynagrodzenie i wiarygodność,
- rozpoznasz sygnały ostrzegawcze fałszywych ofert pracy,
- wskażesz zawody najbardziej i najmniej poszukiwane na podstawie Barometru zawodów 2026,
- zidentyfikujesz trudności osób bezrobotnych w znalezieniu pracy i formy pomocy, z których mogą skorzystać.
Rynek pracy i bezrobocie w liczbach
Na rynku pracy spotykają się pracodawcy, którzy zgłaszają popyt na pracę (szukają pracowników), i osoby gotowe do pracy, które tworzą podaż pracy. Gdy w danym zawodzie lub regionie chętnych jest więcej niż miejsc pracy albo ich kwalifikacje nie pasują do wymagań, część osób pozostaje bez pracy – pojawia się bezrobocie.
Jak mierzy się bezrobocie, wiesz z lekcji 21. Przypomnienie: bezrobocie rejestrowane obejmuje osoby zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy (PUP), spełniające warunki ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia; bezrobocie według BAEL GUS ustala w badaniu ankietowym zgodnie z definicją Międzynarodowej Organizacji Pracy (osoba nie pracuje, aktywnie szukała pracy w ostatnich 4 tygodniach i jest gotowa ją podjąć w ciągu 2 tygodni). Stopa bezrobocia to odsetek bezrobotnych wśród aktywnych zawodowo: stopa bezrobocia = bezrobotni : (pracujący + bezrobotni) × 100%. Uczniowie, emeryci czy osoby, które nie szukają pracy, należą do biernych zawodowo i nie wchodzą do rachunku.
| Miara | Najnowsze dane | Co z tego wynika dla osoby szukającej pracy? |
|---|---|---|
| stopa bezrobocia rejestrowanego | 5,8% (909,5 tys. osób), stan na 31.08.2026 | tyle osób może korzystać z pomocy PUP jako bezrobotni: pośrednictwa, szkoleń, staży |
| stopa bezrobocia według BAEL | 3,2% (574 tys. osób), II kwartał 2026 (dane wstępne) | aktywnie szukających pracy jest mniej, niż pokazuje rejestracja; przy tak niskim bezrobociu w wielu zawodach to pracodawcy szukają chętnych (sekcja 5) |
| udział zarejestrowanych wśród bezrobotnych według BAEL | 42,5% | większość osób szuka pracy samodzielnie, bez urzędu – dlatego tak ważne jest umiejętne analizowanie ofert |
| różnice regionalne (bezrobocie rejestrowane, sierpień 2026 r.) | od 3,8% w województwie wielkopolskim do 9,2% w warmińsko-mazurskim | szanse zależą od miejsca zamieszkania i gotowości do dojazdu lub przeprowadzki |
Dla Ciebie ważniejsza od średniej krajowej jest sytuacja na lokalnym rynku pracy, bo zwykle szuka się pracy w zasięgu codziennego dojazdu. Dlatego w tej lekcji dane o bezrobociu, ofertach i zawodach zawsze porównuj ze swoim powiatem. Porównując lata, pamiętaj, że od 1 czerwca 2025 r. rejestracja odbywa się według nowej ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
Przykład z życia
Obliczenie stopy bezrobocia w powiecie (dane umowne). W powiecie Zielonym mieszka 60 000 osób w wieku produkcyjnym. Pracuje 34 200 osób, a 1 800 osób jest bezrobotnych. Pozostali to osoby bierne zawodowo (uczniowie, studenci, emeryci, osoby niezainteresowane pracą). Krok 1 – aktywni zawodowo: 34 200 + 1 800 = 36 000 osób. Krok 2 – stopa bezrobocia: 1 800 : 36 000 × 100% = 5,0%. Krok 3 – porównanie: to mniej niż średnia krajowa bezrobocia rejestrowanego (5,8% w sierpniu 2026 r.). Uwaga: liczby mieszkańców w wieku produkcyjnym nie używamy w mianowniku – bierni zawodowo nie należą do podaży pracy.
Pojęcia kluczowe
- rynek pracy – miejsce spotkania popytu na pracę (pracodawcy szukający pracowników) i podaży pracy (osoby gotowe do pracy)
- bezrobotny (rejestrowany) – osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, spełniająca warunki ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, m.in. ukończone 18 lat, brak zatrudnienia i nauki w szkole (z wyjątkami, np. szkoły dla dorosłych, studiów niestacjonarnych), gotowość do pracy
- bezrobotny według BAEL – osoba, która nie pracuje, aktywnie szukała pracy w ostatnich 4 tygodniach i jest gotowa podjąć ją w ciągu 2 tygodni – niezależnie od rejestracji w urzędzie
- stopa bezrobocia – odsetek bezrobotnych wśród osób aktywnych zawodowo: bezrobotni : (pracujący + bezrobotni) × 100%
- bierni zawodowo – osoby, które nie pracują i nie szukają pracy (np. uczniowie, emeryci); nie wlicza się ich do podaży pracy
- długotrwale bezrobotny – bezrobotny zarejestrowany łącznie ponad 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat (z wyłączeniem staży)
- zawód deficytowy – zawód, w którym zapotrzebowanie pracodawców przewyższa liczbę kandydatów z odpowiednimi kwalifikacjami
- zawód nadwyżkowy – zawód, w którym liczba osób szukających pracy przewyższa zapotrzebowanie pracodawców
- aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu – działania pomagające wrócić do pracy, np. pośrednictwo, doradztwo, szkolenia, staże, środki na założenie firmy
- słup – potoczne określenie osoby, która użycza swojego konta lub danych przestępcom, np. do przyjmowania i przekazywania nielegalnych pieniędzy
Czytaj dalej
Dalsza część lekcji – kolejne sekcje, schematy, ćwiczenia i pytania „Sprawdź się” z odpowiedziami – jest dostępna w Pakiecie Mini lub Maxi Bazy Wiedzy. Pakiet otwiera wszystkie lekcje z biznesu i zarządzania, WOS i języka polskiego.
Źródła i stan prawny
Stan prawny i dane: wrzesień 2026.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 6 lutego 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 314) w brzmieniu Dz.U. 2024 poz. 1019 – podstawa programowa, biznes i zarządzanie, zakres podstawowy, dział V pkt 5; cel ogólny I.9, II.11.
- GUS, „Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju – Rynek pracy” (ssgk.stat.gov.pl), publikacja 23.09.2026 – stopa bezrobocia rejestrowanego 5,8%, 909,5 tys. osób, województwa; GUS, „Rynek pracy – BAEL”, 25.08.2026 – stopa bezrobocia 3,2%, 574 tys. osób, 42,5% zarejestrowanych (za: LICZBY 2026/2027).
- Ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 z późn. zm.), art. 2 pkt 1 i 4, art. 69, 83–85, 308, 321, 324, 341.
- Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 18³ᶜᵃ, 22¹ (w brzmieniu ustawy z 4.06.2025, Dz.U. 2025 poz. 807, od 24.12.2025), art. 190, 202, 203.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1242) – płaca minimalna 4806 zł i stawka 31,40 zł w 2026 r.; rozporządzenie RM z 14 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1213) – 4950 zł i 32,30 zł od 1.01.2027.
- Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie, „Barometr zawodów 2026. Raport podsumowujący badanie w Polsce”, Kraków 2025, tabele 1 i 3, rozdz. 3.1–3.6 oraz plakat „Barometr zawodów 2026 – Polska” (barometrzawodow.pl), dostęp 28.09.2026.
- Policja, „Uważaj, szukając pracy możesz pośredniczyć w praniu brudnych pieniędzy” (policja.pl), dostęp 28.09.2026.
- Materiał bazowy: kurs „Biznes i zarządzanie” EduGate, lekcje 5.1 „Rynek pracy i bezrobocie”, 5.2 i 5.4 „Metody poszukiwania pracy”, oraz 1.2 – przeredagowane i zaktualizowane (poprawiony błąd: szkolenia to forma aktywna).
- Przykłady (powiat Zielony, oferty A i B, pan Andrzej) – fikcyjne, dane umowne.
Wymagania podstawy programowej (Biznes i zarządzanie, zakres podstawowy (liceum, technikum, branżowa szkoła I stopnia)): V.5.
Zauważyłeś(-aś) błąd lub nieaktualną informację? Napisz do nas – poprawimy.
Jak powstają nasze materiały? Lekcje przygotowujemy z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Każdą sprawdzamy w kilku etapach: fakty, liczby i cytaty porównujemy ze źródłami, a zgodność z podstawą programową i poprawność zadań weryfikujemy osobno. Przed publikacją lekcję zatwierdza redakcja Bazy Wiedzy. Odpowiedzialność redakcyjną za treść ponosi EduGate Sp. z o.o.